Programma 5 - Samen beleven en bewegen

De Gemeente Texel heeft een brede benadering en kijk op de functie van sport. Sport is een leuke en gezonde vorm van vrijetijdsbesteding die bijdraagt aan de vitaliteit van mens en maatschappij. Door sport ontmoeten mensen elkaar. Regelmatig sporten en bewegen vergroot het welzijn en de gezondheid van de sporter. Het bevordert samenwerking, stelt normen en waarden en biedt mogelijkheden voor participatie en integratie. Daarom willen we sport voor alle inwoners van Texel stimuleren, laagdrempelig en toegankelijk houden. 

Wat hebben we gedaan in 2025? 
Afgelopen jaar hebben we combinatiefunctionarissen ingezet. Ook is het aantal combinatiefunctionarissen, werkzaam bij Sportstichting Texel, volgens de landelijke regeling uitgebreid met 0,5 fte voor een beweegcoach. En ook in 2025 heeft de Sportstichting weer veel verschillende sportactiviteiten en -projecten georganiseerd, zoals het fietsproject 'Doortrappen' voor ouderen. We ondersteunden de Sportstichting Texel, maar ook andere sportorganisaties en -initiatieven, met subsidies. In 2025 reikten we voor het eerst een Sportprijs uit. 

De gemeente bezit een aantal kapitaalintensieve sportaccommodaties, zoals een kunstgrasveld voor voetbal, een atletiekbaan, een openlucht zwembad en een sporthal voor binnensport. Deze sportvoorzieningen verhuren we tegen maatschappelijke tarieven zoals vastgelegd in een tarievenbeleid. Op deze manier wordt sport indirect gestimuleerd en is het via deze route bereikbaar en toegankelijk voor inwoners. Het zwembad heeft, zeker voor een gemeente als Texel, een belangrijke functie. In een waterrijke omgeving is het goed leren zwemmen essentieel voor de veiligheid. Bovendien zijn er voor de jongste jeugd voldoende voorzieningen voor spelen, bewegen en ontdekken.

Wat hebben we gedaan in 2025? 
De wielerbaan in Sportpark Den Burg-Zuid is gerenoveerd. Hierbij vervingen we de betonbaan door een asfaltbaan. Op de locatie van de Sportschutters is een beachvolleybalveld gerealiseerd (onderdeel van het Lokaal Sportakkoord).  Met Staatsbosbeheer is een nieuwe erfpachtovereenkomst gesloten voor de voetbalaccommodatie in De Koog. De sportvloer van de sportzaal in het dorpshuis De Hof  is vervangen.

TXL Sporthal 
In opdracht van Sportstichting Texel hebben we de exploitatie en het beheer van de TXL Sporthal geëvalueerd. De subsidiebijdrage voor deze opdracht is opgehoogd. 

We stimuleren en bevorderen een ruim en divers aanbod van kunst en cultuur, zoals bijvoorbeeld beeldende kunst, muziek, dans, theater, film en poëzie. Dit geven we onder meer vorm door subsidies te verstrekken aan diverse grote en kleinere instellingen en initiatieven die activiteiten op dit terrein organiseren en ontplooien.  

We zorgen voor een stabiel basisaanbod met duidelijke afspraken die we hebben vastgelegd in (meerjarige) subsidie-uitvoeringsovereenkomsten, zoals bijvoorbeeld met Artex. 

Wat hebben we gedaan in 2025? 
Cultuureducatie met Kwaliteit en cultuurcoach
We nemen deel aan de vierde periode van het landelijke programma 'Cultuureducatie met Kwaliteit'. Dit programma loopt van 2025 tot en met 2028. De inzet van de cultuurcoach is uitgebreid om aansluiting te maken met andere maatschappelijk thema's en speciale doelgroepen uit de Brede SPUK. Zoals het versterken van de verbinding met de sociale basis, gezond en actief leven en mentale gezondheid.  De functie van cultuurcoach is eind 2025 overgedragen aan een nieuwe functionaris.  

Thijssehuis 
Op de plek van de oude Thijsseschool bouwen we een nieuw sociaal-cultureel centrum: het Thijssehuis. Een unieke plek waar iedereen zich op sociaal-cultureel gebied kan vermaken en verder kan ontwikkelen en waar initiatieven op het gebied van kunst, cultuur en literatuur elkaar versterken. De oplevering door de aannemer staat gepland vóór de bouwvak 2026 en de in gebruik name van het pand staat gepland voor eind augustus 2026. 

Kunst in de openbare ruimte
Het kunstwerk Atlas bij het parkeerterrein van de TXL Sporthal vertoont duidelijke tekenen van ernstige achteruitgang. We hebben in de tweede helft van 2025 een onderzoek laten uitvoeren naar de staat en mogelijkheden voor herstel door de Rijksdienst van Cultureel Erfgoed. In de eerste helft van 2026 wordt op basis van het onderzoeksrapport een advies over het kunstwerk opgesteld.

Adviescommissie kunst & cultuur
In voorbereiding op de evaluatie van de verordening  hebben we met de adviescommissie gesproken over hoe de rol en taken van de commissie het beste kunnen worden ingevuld. Eind 2025 zijn nieuwe afspraken gemaakt. Dit wordt meegenomen in het advies over de evaluatie van de verordening en staat voor Q2 2026 op de planning.

De Gemeente Texel ondersteunt en faciliteert het onderzoeken, verwerven, behouden en presenteren van kunst, cultuur en erfgoed. Dit realiseren we door het subsidiëren van initiatieven, musea en andere instellingen die op dit gebied activiteiten aanbieden en organiseren. We zorgen voor een stabiel basisaanbod door het maken en vastleggen van duidelijke afspraken in (meerjarige) subsidie-uitvoeringsovereenkomsten, zoals bijvoorbeeld met Stichting Texels Museum.

Wat hebben we gedaan in 2025?
Depot
In september 2025 opende Stichting Texels Museum het nieuwe centrale depot aan de Schilderweg. Door de realisatie van dit depot kunnen zij beter de Texelse erfgoedcollectie conserveren en deze voor toekomstige generaties bewaren. 

Texelse Museumpas
In 2025 faciliteerden we wederom de Texelse Museumpas en werkten we aan een nieuw voorstel bij de verdeling van het budget voor de Texelse Museumpas.

Maritieme erfgoed en archeologie
Op het gebied van maritieme archeologie hebben we met meerdere partijen samengewerkt voor de bescherming van ons maritiem erfgoed. Hierbij is de samenwerking met gemeenten Den Helder en Hollands Kroon, de Provincie en het Rijk noodzakelijk, maar ook met kenniscentra als Kaap Skil en het NIOZ. Met deze nauwere samenwerking gaven we invulling aan de motie ‘Red ons maritieme erfgoed’. In 2024 stuurden we hierover een brief aan de nieuwe minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Als reactie op deze brief is in 2025 een onderzoek uitgevoerd door Mooi Noord-Holland. Op dit onderzoek volgde een impulsbijdrage van 6,8 miljoen voor onderwaterarcheologie. De samenwerking met lokale overheden, de Provincie, het Rijk en museum Kaap Skil werd geïntensiveerd om plannen uit te werken voor de besteding van deze middelen.

Archeologie 
Op het gebied van archeologie werkten we aan een actualisatie van de archeologische beleidskaart (zie ook taakveld 5.5 Cultureel erfgoed) door het vaststellen van een cultuurhistorische elementenkaart. We maakten plannen om deze wetenschap nog verder onder de aandacht te brengen bij onze inwoners. Zo werd overleg gevoerd over de plannen voor de inrichting van de kerkheuvel Vogelmient, de afronding van het archeologisch onderzoek in de Trompstraat en omgeving in Oudeschild op de planning. Ook werd er archeologisch onderzoek gedaan in de Wezentuin.  

De Gemeente Texel ondersteunt en faciliteert bij het beheer en onderhoud van monumenten en (im)materieel cultureel erfgoed. Dit realiseren we onder andere door het subsidiëren van instellingen en eigenaren die zich hiermee bezighouden. De gemeente voert het toezicht en handhaving in eigen beheer uit. 

Wat hebben we gedaan in 2025?
Informatie 
We organiseerden een bijeenkomst voor kerkbesturen waarin zij werden geïnformeerd over en betrokken bij actuele onderwerpen en vraagstukken, zoals bijvoorbeeld over subsidie- en verduurzamingsmogelijkheden. Een vergelijkbare bijeenkomst voor monumenteigenaren verschoven we, door het nieuwe duurzaamheidsprogramma, naar 2026. 

Schapenboeten 
Voor het tweede jaar op rij organiseerden we de onderhoudsregeling voor de schapenboeten en hebben we de motie 'Texels erfgoed op peil' verder uitgewerkt. We ondernamen stappen om de procedure voor vijf schapenboeten zonder achterstallig onderhoud te benoemen tot gemeentelijk monument. Daarnaast werden de vergunningen aangevraagd voor het restaureren van drie schapenboeten met achterstallig onderhoud en zijn er meerdere offertes opgevraagd. Naar verwachting worden de projecten in de eerste helft van 2026 uitgevoerd. 

Omgevingsplan 
Ook in 2025 werkten we aan de inpassing van cultureel erfgoed in het omgevingsplan. Hiervoor starten we als eerste met de cultuurhistorische elementenkaart. Deze elementenkaart is in het tweede kwartaal van 2025 vastgesteld. Daarnaast onderzochten we ook andere mogelijkheden voor aanvullende bescherming van elementen in het omgevingsplan. 

De gemeente stimuleert de ontwikkeling van taal-, digi- en informatievaardigheid en mediawijsheid van inwoners. Hiervoor subsidiëren we diverse grote en kleinere instellingen en initiatieven die activiteiten aanbieden en organiseren op dit gebied.  

Bibliotheek 
We zorgen voor een lokale bibliotheekvoorziening op Texel met duidelijke afspraken die vastliggen in een (meerjarige) subsidie-uitvoeringsovereenkomst met Stichting KopGroep Bibliotheken.  

Wat hebben we gedaan in 2025? 
We ondersteunden instellingen en initiatieven voor de bevordering van taal-, digi- en informatievaardigheid en mediawijsheid van onze inwoners met subsidies en bijdragen. Zoals bijvoorbeeld de bibliotheek bij haar taak voor de verzorging van het informatiesteunpunt digitale overheid en Stichting Lokale Omroep Texel bij de uitoefening van de lokale publieke mediafunctie op basis van de Mediawet. Laatstgenoemde is in 2025 een samenwerking gestart met omroep Zilt en RTV NOF om samen de streekomroep van de Wadden te vormen. Eind 2025 heeft het Commissariaat voor de Media de aanvraag van de Stichting Waddenomroep voor de uitzendrechten via de frequentie goedgekeurd, waarover de raden van de Waddeneilanden vooraf positief hebben geadviseerd.

De gemeente onderhoudt, beschermt, faciliteert en ondersteunt natuur, landschap en recreatievoorzieningen. We stimuleren en versterken de biodiversiteit van de openbare ruimte passend bij het omringende landschap en de specifieke situatie in gebruik en functie. Dit combineren we zoveel mogelijk met klimaatadaptieve maatregelen. Samen met de andere grondeigenaren en terreinbeheerders op Texel willen we ervoor zorgen dat deze maatregelen niet alleen op gemeentelijke grond, maar op het hele eiland gerealiseerd worden. 

Wat hebben we gedaan in 2025? 
Nieuwe ambities en uitgangspunten groene infrastructuur 
Eind 2024 heeft de gemeenteraad de ambities en uitgangspunten uit het conceptbeleidsplan groene infrastructuur aangenomen. Ook is geld beschikbaar gesteld voor de uitwerking van die ambities, om tekorten in het huidige groenbeheer te verkleinen en om alvast de dorpskernen te vergroenen. Medio 2025 is een projectleider groene infrastructuur aangesteld. Om de benodigde middelen goed te onderbouwen in het definitieve beleids- en beheerplan 'Groene infrastructuur', zijn we eind 2025 gestart met de pilots 'Natuurinclusief groen' in twee dorpen. Deze pilots voeren we in 2026 uit. Ook hebben we concrete stappen gezet voor het vergroenen van de dorpskernen. Eind 2025 hebben we bij vier speeltuinen nieuwe bomen geplant. 

IJsbaan 
De voormalige ijsbaan in Den Burg krijgt een nieuwe bestemming als park met ruimte voor ontspanning, sport, spel en recreatie. Het gebied wordt ingericht met natuurlijke elementen zoals bloemrijk grasland, lage beplanting, watergangen, wadi’s en groepen bomen. Dit zorgt voor een afwisselend en aantrekkelijk landschap. Het voorlopig ontwerp is medio 2024 vastgesteld. In 2025 is een definitief ontwerp en vervolgens een technisch ontwerp opgesteld. Verwacht wordt dat we na de aanbesteding in de eerste helft van 2026 kunnen starten met de fysieke uitvoering van het project.